abd haberleri canlı haber
Tarih Ansiklopedisi

Eski Cami tarihi nedir? Edirne Eski Cami özellikleri nelerdir? Edirne Eski Cami kim yaptı?

Edirne şehir merkezinde Sabuni mahallesinde yer alan eser kentin Osmanlıların eline geçmesinden sonra yapılan ilk sultan camii olma özelliği taşımakta ve sur duvarlarının dışında kalmaktadır. Osmanlıların ilk döneminde öne çıkan “eş değerde çok kubbeli ” camilerin Bursa Ulu Camii’nden sonraki en önemli ve anıtsal örneğini teşkil eden yapı yaklaşık 50x50xmetre ölçülerinde kare planlı olup üstü dokuz kubbe ile örtülüdür. Kuzey tarafında ortası kubbe, yanları tonozlarla kapatılmış beş kemer gözlü bir son cemaat yer bulunmaktadır. Tuğla kemerler taş örgülü kalın ayaklara oturmakta, kemer araları ahşap gergilerle dengelenmektedir. Selçuklu ulu cami tipinin son aşaması olarak kabul edilen bir plan şemasına sahip olan caminin kubbelerini taşıyan ortadaki kare planlı dört kâgir ayak sivri kemerlerle birbirine bağlanmıştır. Takribi 13 metre çapındaki kubbeler mihrap önünde sekizgen, diğer taraflarda silindirik kasnaklara oturmuş, geçiş elemanı olarak eksedra, mukarnas  ve pandantiflerle Türk üçgenlerine yer verilmiştir. Eksedra ile geçilen harim ana girişinin önündeki kubbenin tepesine aydınlık feneri yapılmıştır.

Camiye giriş kuzey, doğu ve batısına açılan birer kapı ile sağlanmış olup, kuzey köşeye yakın açılan doğudaki tali kapının pencereden bozma olduğu söylenmektedir. Kuzeydeki taç kapı diğerlerinden daha zengin tutulmuştur. Üç tarafından silmeli dikdörtgen çerçeve içine alınan, üstten de sivri kemerli bir niş ile kuşatılan dikdörtgen kapının üstüne kitabe yerleştirilmiş, takoz görünümündeki kavsarası mukanaslarla dolgulanmıştır. Kitabede Çelebi Sultan Mehmed’in 816/1413 yılında caminin yapılmasını emrettiği yazılıdır. Batı kapısı taç kapıya nispetle daha sadedir. Çok basamaklı yüksek bir merdivenle çıkılan nu kapının basık kemerinin üzerindeki üç satırlık kitabede ise yapının mimarı İbrahim oğlu Ömer Usta ile le kalfası Hacı Alaeddin’in isimleri yer almaktadır. Caminin doğu ve batısında yükselen kesme taş örgülü minarelerden duvarın üstündeki tek şerefeli kısa olanı dönemine at olup organik bir bütünlük sağlamakta, II. Murad döneminde ilave edilen batıdaki iki şerefeli uzun minarenin ise cepheden ayrılarak yapıyla uyumsuzluğu dikkati çekmektedir. Minarenin kaidesine yerleştirilen dikdörtgen çerçeveli ve kemerli bir niş içindeki çeşme şimdiye kadar karşılaşılan ilk uygulamadır. Yapının muntazam kesme taş kaplamalı duvarıyla, cephelere açılan altta dikdörtgen, üstte kemerli pencereler itinalı bir işçilikle ele alınmış, bilhassa da dikdörtgen nişler içine yerleştirilen büyük alt pencerelerin lento ve sövelerindeki dilimli ve mukarnas dolgular zengin bir taş dekorasyon yaratmıştır.

Caminin içinde son derece zengin bir tezyinat göze çarpmaktadır. Geç Osmanlı dönemine ait ağaç ve servi dallarından, iri kaba akantus yapraklarına, perde deseninden çiçek demetlerine kadar barok tarzındaki çeşitli motifler kemer, kubbe ve duvarlarda sıva üzerine kalem işi olarak uygulanmış, yer yer aralarına serpiştirilen yazılarla ayrı bir mana kazanmıştır. Bunların yanında Edirne Eski Camii’ni çok daha anlamlı kılan diğer özelliği duvar ve ayaklardaki celi sülüs yazılardır. Çeşitli anlamlar ifade eden bu yazıların bazıları normal, bazıları simetrik (musenna) olarak yazılmış ve büyük bir maharetle istiflenerek aralarına küçük kufi ibareler serpiştirilmiştir. Bu haliyle Bursa Ulu Camii’nden sonraki ikinci zengin örnektir. 1986-1987 yıllarındaki restorasyonda caminin duvarlarında yapılan raspalar sonucunda altta dönemine ait tezyinata rastlanmış, bunların bazıları yerlerinde korumaya alınmıştır. Mermer mihrabı daha sadedir. Eskiden yüzeyi barok tarzı tezyinata sahip iken 1998 yılındaki onarımda bunlar temizlenerek eski haline dönüştürülmüştür. Mukarnas dolgulu kavsara nişine bir mihrapcık daha oyulmuştur. Minbere bakan yan yüzünde Kabe’den getirildiği rivayet edilen “ Rükn-ü Iraki” taşı bulunmaktadır. Camiye ayrı bir değer kazandıran bu taşın çevresi “Edirnekari” üslupta çiçek buketleriyle süslenmiştir. Mihrabın sadeliğine karşılık taş minber çok daha zengin bir tezyinata sahiptir. Yan yüzeylerindeki geometrik oymalar boyalarla renklendirilmiş, basamakları bile taştan farklı geometrilerle dekore edilmiştir. Kapısı üzerindeki tek satırlık Arapça kitabede minberin Çelebi Sultan Mehmed zamanında yapıldığı yazılmış, ancak tarih belirtilmemiştir. Harimdeki kadınlar mahfeli 1612 yılında, müezzin mahfeli de 1762 yılında sonradan ilave edilmiştir. Ahşap malzemeyle yapılan mahfellerin üzerinin de yine aynı şekilde “Edirnekâri” üsluptaki çiçek buketleri ile tezyin edildiği 2007 yılı onarımlarıyla onarımlarında ortaya çıkarılmıştır.

Cami 1748’de büyük bir yangın geçirmiş, hemen akabinde 1752’de yine büyük bir depreme maruz kalarak tahrip olmuştur. Yakın zamana kadar yangının siyahlıklarını görmek mümkündü. Kullanılamayacak hale gelen eserin Osmanlı döneminde iki büyük onarım gördüğünü belirten kitabeleri son cemaat yerindedir. Bunlardan ilkini 1166/1752 yılında Sultan I. Mahmud tarafından yaptırıldığı 14 satırlık bir kitabeyle belirtilmiştir. Diğer onarımın da 1282/1865 yılında Sultan Abdülaziz tarafından gerçekleştirildiği yine girişteki 12 satırlık kitabeye kaydedilmiştir. Son yıllarda Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yeniden tanzim edilen cami ibadete açık bulunmaktadır.

Yaşar ERDEMİR

KAYNAKÇA

Oktay Aslanapa,  Edirne’de Osmanlı Devri Abideleri, İstanbul 1949; Ekrem Hakkı Ayverdi, Osmanlı Mimarisinde  Çelebi ve II. Sultan Murad Devri  806-855 (1403-1451), II, İstanbul 1972, s. 150-161; Celal Esat Arseven,  Türk Sanat Tarihi I,  İstanbul (tarihsiz), s. 272 -275; Beyhan Karamağaralı, “Edirne’de Eski Cami’nin Kitabeleri ve Mimarimizdeki Yeri”, VD,  IX, Ankara 1971, s.331336; Yıldız Demiriz, “Edirne Camilerinde Kalem İşleri”, Edirne; Serhattaki Payitaht, İstanbul 1998, s. 371-380; Rifat Osman, Edirne Evkaf-ı İslammiyye Tarihi Camiler ve Mescidler, (yay. Ülkü Ayhan Özsoy), Ankara 1999; Ali Fuat Baysal, Yazı ve Tezyinatıyla Edirne Eski Cami, İstanbul 2014.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
İstanbul evden eve nakliyat izmir dijital ajans dijital pazarlama vds satın al