abd haberleri canlı haber
Tarih Ansiklopedisi

Mısır Çarşısı nedir? Mısır Çarşısı tarihi nedir? Mısır Çarşısı ve Kapalı Çarşı ne zaman yapıldı?

İstanbul Eminönü’nde bulunmakta olup Yeni Cami Külliyesi’nin bir parçasıdır. Külliyenin inşasına 1598 tarihinde Hassa Baş Mimarı Davud Ağa tarafından başlanmış; 1663-664 yıllarında Hassa Baş Mimarı Mustafa Ağa tarafından tamamlanmıştır. İstanbul’un en büyük ikinci çarşısı olan ve Yeni Camiye gelir getirmesi için inşa edilen eser, 1691 ve 1940 yıllarında iki büyük yangın geçirmiş ve özgün halini büyük oranda kaybetmiştir. Çarşı son şeklini 1940 yılında İstanbul Belediyesi tarafından gerçekleştirilen restorasyonda almıştır. İlk dönemlerde çarşıya Valide Çarşısı ya da Yeni Çarşı adı verilmişse de, daha çok Mısır’dan getirilen malların satıldığı bir yer olması nedeniyle XVIII. yüzyılın ortalarından itibaren Mısır Çarşısı olarak anılmaya başlanmıştır. Çarşıda dükkânlar ilk dönemlerde aktar ve pamukçu esnafına tahsis edilirken, 1970’li yıllardan itibaren aktar dükkânları hızla azalmış ve farklı türde ürün satan esnafın bulunduğu karışık bir alışveriş merkezi haline dönüşmüştür.

Genel olarak yapının tamamında taş ve tuğla malzemeli almaşık duvar örgü sistemi kullanılmıştır. Güney-kuzey ve doğu-batı istikametinde uzanan iki arastanın birleşmesiyle oluşan “L” planlı yapı, genel özellikleri bakımından daha çok kapalı çarşı modelindedir. Yapı kendine özgü mimari tasarımlar barındırsa da genel olarak Osmanlı arastaların özelliklerini yansıtmaktadır.

Çarşının bugün bazıları kullanılmayan, ikisi büyük, dördü daha küçük boyutlarda toplam altı kapısı bulunmaktadır. İki sokağın başlangıcındaki büyük kapılar ana giriş şeklinde tasarlanırken, alt bölümü revaklı dükkânlar, üst bölümü kubbeyle örtülü depolardan oluşan iki katlı yapılar olarak biçimlendirilmiştir. Dükkânlar arasında kalan sokak kısımları, yüksek tutulmuş, sivri kemerli tonoz örtülerle kapatılmıştır. Tonozların üzengi noktasının hemen üzerine açılan dikdörtgen formlu pencerelerle sokağın aydınlatılması sağlanmıştır. Sokakların birleşim noktasında çapraz tonoz ile örtülü bir dua meydanı bulunmaktadır. Burada duvara asma bir ezan yeri yerleştirilmiştir.

“L” formunu oluşturan iki bölüm, birçok bakımdan benzerlik gösterirken farklı olan noktaları da bulunmaktadır. Kuzey-güney istikametinde uzanan bölüm oldukça simetrik bir plana sahipken, doğu-batı yönünde uzanan bölümde aynı simetri söz konusu değildir. 

Çarşının kuzey-güney istikametinde uzanan bölümü, diğer bölüme oranla daha uzun tutularak, her bir kolda yan yana sıralı 23 adet olmak üzere toplam 46 dükkân yer almaktadır. Tamamının üzeri kubbe ile örtülü kare planlı dükkânların cephesi sokaktan içe doğru girintilidir.

Doğu-batı istikametinde uzanan kısa bölümü, her bir kolda yan yana sıralı 18 olmak üzere toplamda 36 dükkâna sahiptir. Sokağın güneyindeki dükkânlar kare planları ve kubbeli örtüleriyle, uzun sokaktaki dükkânlarla aynı özellikteyken, kuzey kanattaki dükkânlarda aynı durum söz konusu değildir. Kuzeydeki dükkânlar çift sıralıdır. Sokağa açılan dükkânların dış duvarına bitişik olarak yapılan ikinci sıra dükkânlar, sokaktan tamamen bağımsız olup, dükkânların girişi dışarıdandır. Önceleri farklı bölümler şeklinde tasarlanan bu dükkânların arasındaki duvarlar kaldırılarak bütüncül geniş mekânlar elde edilmiştir. Örtü sistemi olarak bu bölümdekiler diğerlerinden farklı olarak tonoz ile kapatılmıştır.

“L” formunu oluşturan her iki sokağın kesişme bölgesindeki dua meydanın etrafında, kubbeli olanlarla benzer özellikte altı dükkân daha yer alır. Bunlarla birlikte çarşıda toplamda 88 adet dükkân bulunmaktadır.

Şükrü DURSUN

KAYNAKÇA

Turhan Baytop, “Mısır Çarşısı”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, V, İstanbul 1996, s.449-450; Ahmet Vefa Çobanoğlu, “Yeni Cami Külliyesi”, DİA, XLIII, İstanbul 2013, s. 441; Doğan Kuban, İstanbul Yazıları, İstanbul 1998, s. 140-143; Lucienne Thys-Senocak, “The Yeni Valide MosqueComplex at Eminönü”, Muqarnas XV: An Annual on the Visual Culture of theIslamic World, (ed. Gülru Necipoglu), Leiden 1998, s. 58-70; Gündüz Özdeş, Türk Çarşıları, Ankara 1998, s. 80-81 (35-36); Ali Saim Ülgen, “Yeni Cami”, VD, II, Ankara, 1942, s. 396.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
İstanbul evden eve nakliyat izmir dijital ajans dijital pazarlama vds satın al