abd haberleri canlı haber
Tarih Ansiklopedisi

Nasihat ne demek? Nasihat etmek nedir? İslam’da Nasihat nedir? Tarihte Nasihat nedir?

Nush kökeninden gelen nasihat, saf ve halis olma, samimiyet, kötülük ve bozukluktan uzak bulunma; iyi niyet sahibi olmak ve başkasının hayrını dilemek, kusurunu gidermek için ortaya konan gayret, iyiliğe yöneltmek ve kötülükten vazgeçirmek için öğüt verme gibi anlamlara gelmektedir. Kur’ân-ı Kerîm’de on iki kez kullanılan nasihat sözcüğü hadis-i şeriflerde de almıştır. Bunlardan birinde Hz. Peygamber (SAV) şöyle buyurmuştur:

“Din nasihattir” Ashabın “kim için?” diye sorması sonrasında Hz. Peygamber (SAV) “Allah için, O’nun kitabı ve elçisi, Müslümanların yöneticileri ve onların umumu için” şeklinde cevap vermiştir. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 351; Buhârî, “Îmân”, 42)

Anadolu’da, XIII. asırdan itibaren toplumsal birliğin ve dirliğin inşasında önemli rol oynayan ahilik,  ticari hayatta ‘kardeşliği’ yaşatmayı merkez alan bir anlayış olmanın ötesinde, Kur’an-ı Kerim ve sünnet-i nebi temeline dayanan bir yaşayış biçimi olmuştur. Ahiliğin ahlâk tüzüğü niteliğini taşıyan fütüvvetnameler, Allah’ın emirlerine uygun bir hayat sürmeyi, nefsine hakim olmayı, iftira, dedikodu ve yasaklarından sakınmayı, kusur aramamayı, ayıpları örtmeyi, yoksulu ve güçsüzü kollamayı, hak ve adalete riayeti nasihat etmektedir.

Nasihat, insanları iyiye, güzele ve doğruya sevk ederek dünya ve ahiret hayatında huzura kavuşmalarına katkı sağlamak, kainata ibret çerçevesinden bakmayı öğretmek ve iyi huyları övmek üzere söylenen sözlerdir. Ahilikte Anadolu’dan başlayarak, Selçuklu ve Osmanlı idaresinde kalan İslam coğrafyasında, toplumsal birliğin temelini teşkil eden kardeşlik kavramı; Kur’an-ı Kerim, hadisi şerifler ve bu kaynaklardan beslenerek İslâm ahlakını merkeze alan  eserlerden beslenmiştir. Kur’an ı Kerim’de manevi kardeşliği ifade eden ihvanın yanı sıra genç- delikanlı anlamını taşıyan fetâ, fitye ya da fityân, feteyât kelimeleri ile onların sahip oldukları üstün vasıflara dikkat çekilmektedir. Gençlerin eğitimini sünnete tabi olmak ve Allah’ın emirlerini muhafaza etmeye göre şekillendiren ahilikte, bilgi aktarımında nasihat önemli bir yere sahiptir.

Osmanlı’nın sosyo-kültürel yapısını en iyi bir şekilde yansıtma özelliğine sahip yazılı kaynak nasihatnamelerin ilk örneği XI. asırda yazılan Kutatgu Bilig’dir. Ahi teşkilatlarına bağlı olan gençlerin meslek eğitimlerinin temelini oluşturan usta-çırak ilişkisinde ‘İşle doğrulanmayan her söz beyhudedir’ düsturu, teşkilat büyüklerince zaviyelerde dînî ve ahlâkî eğitimle devam ettirilmiştir. Ahilik eğitimleri sırasında ahlâk üzerine yazılı hale getirilen nasihatnamelerde, felsefi yönden çok pratik üzerinde durulmuştur.

Ahilik teşkilatına giren gençlerin eğitimlerinde fütüvvet ilkelerine göre hareket edebilmesi, nefsinin ve dünya sevgisinin ortaya çıkaracağı zararlardan korunması için sürekli nasihate ihtiyacı olduğu görüşü hakim olmuştur. 

Zaviyelerde gençlere okuma yazma becerisi, tecvit, tilavet, kıraat eğitimi, akaid, âdâb-ı muâşeret, temel dînî eğitimler, hikmet ve tasavvuf ahlâkı eğitimleri verilirken; ihvanın hem ticari, hem de genel ahlâk dairesinde ideallerinin nasihatle ayakta kalması temin edilmiştir.

Kalfalıktan ustalığa geçişte gencin kulağına, ahi babaları tarafından “harama bakma, haram yeme, haram içme, doğru, sabırlı, dayanıklı ol, yalan söyleme, büyüklerinden önce söze başlama, kimseyi kandırma, kanaatkâr ol, dünya malına tamah etme, yanlış ölçme, eksik tartma, kuvvetli ve üstün durumda iken affetmesini, hiddetli iken yumuşak davranmasını bil” nasihati söylenmiştir.

Nasihatler meslek erbabına göre farklılık arz etse de temelinde aynı hususları ifade etmişlerdir. Ahi teşkilatlarında eğitimlerini tamamlayan gence, mesleğinin gereği kullanacağı aletler ustası tarafından verilirken, aynı zamanda nasihat de söylenmiştir. Ustasından, o aletlerle helal iş görmesi ve haramdan kaçınması öğüdünü alan gence, Allah’ı her yerde hâzır ve nâzır bilip ona göre dirlik etmesi, zanaatını işlerken sırat-ı müstakimi unutmaması nasihat edilmiştir.

Ahilikte tüccarların piri olarak kabul edilen Hz. Peygamber (SAV)’in, “Müslüman, Müslümanın kardeşidir. Bir Müslüman kardeşine, ayıbını açıklamadıkça ayıplı bir malı satması helal olmaz” hadis-i şerifi, ahilik eğitiminde nasihatlerin kutbu olarak teşkilatın temel direğini oluşturmuştur. (İbn Mace, Ticarat, 45)

Hasan DOĞAN

KAYNAKÇA

Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “nṣḥ” Maddesi; Hamdi Döndüren, Kur’an ve Sünnete Göre Güncel Fıkhi Meseleler, Erkam Yayın, İstanbul 2016; Mustafa Çağırıcı, “Nasihat” Maddesi, DİA, XXXII, 402-403; Murat Akgündüz, “Ticarî Hayatta Kardeşliği Esas Alan Ahîlik Teşkilatı”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Yıl: 19, Sayı 31, Ocak–Haziran 2014, s. 16; Ahmet Ünsür, “Ahilik Sisteminde Ahlak Temelli Çalışma İlişkileri ve Günümüz Bakış Açısından Değerlendirilmesi”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl: 8, Sayı: 13, Nisan- Eylül 2, s. 94; Mahmut Tezcan, “Ahilikte Gençlik ve Eğitimi”, Milli Kültür Dergisi, Sayı: 89, Ankara 1991, s. 29: Mehmet Şirin Ayiş, “Anadolu’nun İslamlaşmasında Ahi Evren ve Ahiliğin Rol Modelliği”, BÜİFD,  Sayı: 13, Yıl: 2019/1, 102-104.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
İstanbul evden eve nakliyat izmir dijital ajans dijital pazarlama vds satın al