abd haberleri canlı haber
Tarih Ansiklopedisi

Orta sandık ne demek? Orta sandık ne işe yarar? Ahilikte Orta sandık!

Ahi birliklerinin Ahilik düşüncesine uygun şekilde iktisadî hayatın düzenlenmesi, ekonomik faaliyetlerin devam ettirilebilmesi, esnaf ve sanatkârlar arasında dayanışmanın sağlanabilmesi ve esnafın ihtiyacı olan desteğin karşılanabilmesi için bir araç olarak kullanılmak üzere kurulan ve işletilen birime Orta Sandık denilmekteydi. Eskiden beri Anadolu’da Türklerin yaşadığı yerlerde her esnafın “Esnaf vakfı”, “Esnaf sandığı” ve “Esnaf kesesi” adıyla bilinen karşılıklı yardımlaşma ve sosyal güvenlik sandığı mevcuttu. Bu bağlamda Ahilik teşkilatı yardımlaşma sandığı da denilen orta sandık oluşturmuştu. Orta Sandık, bir şehirde ve kasabada her ana meslek kolu için ayrı ayrı kurulurdu. Sandık, esnaf şeyhinin yönetiminde, kethüda ve yiğitbaşı gözetim ve denetimi altında faaliyetlerini sürdürürdü. Orta Sandığın temsilcisi olan bu görevliler loncaya karşı sorumluydu. Lonca, her zaman esnaf sandığının hesaplarını inceler, sandık mevcudunu sayardı. Bununla birlikte lonca, arzu eden her meslek ustasının istediği zaman loncaya gelerek inceleme yapmasına ve bilgi almasına müsaade ederdi. Orta Sandığın esnafı tefecilerden korumak, hammadde temin etmek, esnafın yaşayabileceği olumsuzluklar karşısında zararının telafisi, hasta ve çalışamayacak durumdakilere yardım etmek gibi önemli işlevleri vardı.

Her esnaf birliğinin sandığında altı kese (torba) mevcuttu. Atlas kese; esnaf vakfının değerli evrak ve senetleri bunun içinde saklıdır. Yeşil kese, esnafa ait mülkler ile vakıf tapuları muhafaza edilmektedir. Örme kese, ihtiyaç halinde kullanılmak üzere muhafaza edilen nakit paraya mahsustu. Kırmızı kese, işletmeye verilen paraların senetleri konulurdu. Ak kese; tüm gider senetleri ve geçmiş yıllara ait onaylanmış sandık hesapları yer alırdı. Kara kese, zamanında ödenmemiş senetler ile bunlarla ilgili evraklar saklanırdı.

Orta Sandığın gelir kalemleri arasında esnaftan alınan aidatlar, Padişahlar için düzenlenen alaylar, esnafın mülk kiraları, sandıkta biriken paranın neması, bağışlar, çırak, kalfa ve ustaların terfi ettiklerinde iş yeri sahipleri ya da ustalarının verdikleri terfi harcı parası, kalfa ve ustaların askere alınanların aileleri için toplanan para, esnaf satışından alınan pay, toplu gezintiler, evlilik, sünnet düğünlerinin masraflarını karşılamak için davetli esnaftan alınan paralar yer almaktaydı. Orta Sandığın giderleri arasında ise sosyal amaçlı esnaf toplantılarının masrafı, esnaf mensuplarına dağıtılmak üzere hammadde alımına sarf edilen para, vakıf mülklerinin tamiri, vergiler, aidatlar, maaşlar, hayır işlerine harcanan paralar, fakirlere, hastalara, cenaze defin işlerine, ekonomik durumu kötü olan esnafa ve işini büyütmek isteyen esnafa yapılan yardımlar oluşturuyordu. Orta Sandık sayesinde Ahi birliklerine mensup meslek erbabının çalışanı ve emeklisi ile çalışırken sakatlanıp iş göremez hale gelenlerin yaşamlarını onurlu bir şekilde sürdürebilmeleri için her türlü ekonomik ve sosyal güvenliği sağlanmıştır.

M. Murat ÖNTUĞ

KAYNAKÇA

Neşet Çağatay, Bir Türk Kurumu Olan Ahilik, Ankara 1989, s. 134, 135, 136; Mithat Gürata, Unutulan Adetlerimiz ve Loncalar, Ankara 1975, s.108; İsmet Uçma, Bir Sosyal Siyaset Kurumu Olarak Ahîlik, İstanbul, 2011, s.126, 127, 128; Yusuf Ekinci, Ahîlik, Ankara 2011, s.71, 72, 266; Zekeriya Kurtulmuş, “Ahilik ve Günümüze Yansımaları”, Ahilik, (ed. Bakır Çakır, İskender Gümüş), Kırklareli 2011, s.46.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
İstanbul evden eve nakliyat izmir dijital ajans dijital pazarlama vds satın al